Chirurgie van de jukbeenderen

Wanneer men in vooraanzicht kijkt, is de afstand tussen de twee jukbeenderen (bizygomatische breedte) de breedste dimensie van het gezicht gevolgd door de kaakhoeken (bigoniale breedte). De afstand tussen de kaakhoeken wordt dan weer geacht breder te zijn dan de afstand tussen de twee slaapbeenderen (bitemporale breedte) boven de jukbeenderen.

Deze zone van de jukbeenderen vormt een essentieel onderdeel van de globale esthetiek van het aangezicht. Onbewust kijken we naar de verhouding tussen de jukbeenderen en de contourlijnen van het gezicht. Goed omlijnde jukbeenderen brengen het onderscheid en de charme van het gezicht naar boven. Prominente jukbeenverhevenheden zijn in vele culturen een kenmerk van schoonheid, en volle jukbeenderen geven ook aanleiding tot een jeugdige uitstraling. Vlakke jukbeenderen zorgen ervoor dat het gezicht een saaie en weinig expressieve indruk krijgt, en kan zelfs leiden tot een depressieve uitstraling.

Als vuistregel hanteren we dat de maximale prominentie van het jukbeen 10 mm lateraal (buitenwaarts) en 20 mm onder de buitenste ooglidhoek mag zijn. In profiel of zijaanzicht is de verhouding van de jukbeenderen tot de oogbol van groot belang. De botrand rechtstreeks onder het oog ligt normaal gezien op dezelfde lijn als de oogbol, maar de weke delen van de jukbeenprominentie staan 2 tot 4 mm voor de oogbol en de onderliggende botrand. Dit geeft de zone van het jukbeen zijn volheid en bekende convexiteit.

Om de jukbeenderen op een meer academische manier te evalueren zijn er verschillende methoden gepubliceerd door verschillende auteurs in de medische literatuur, sommige ingewikkelder dan andere. Waarschijnlijk is de meest populaire methode de analyse volgens Hinderer. Hinderer legde de nadruk op de ideale lichtweerkaatsing in het buitenste kwadrant gevormd door twee snijdende virtuele lijnen. Eén van de lijnen loopt vanaf de laterale (buitenste) ooghoek tot aan de mondhoek, en de andere loopt van de nasale plooi naar de opening van het oor.

De heelkundige ingreep

Jukbeenderen kunnen permanent worden opgebouwd door middel van twee basistechnieken, die we zonder probleem kunnen combineren.

  • Door onlay materiaal rechtstreeks op het bot aan te brengen met de bedoeling dat dit onderdeel zal worden van het bot.
  • Door opbouw van de wang met behulp van een zachte weefselvuller (bij voorkeur lipofilling). Het vet dat wordt ingespoten heeft als doel onderdeel uit te maken van de bedekkende weefsels. Natuurlijk is de combinatie met de eerste methode eveneens mogelijk.

Optie 1: Onlay materiaal rechtstreeks aanbrengen op het bot.

In onze praktijk voeren we deze ingreep gewoonlijk uit op hetzelfde tijdstip als de Le Fort 1 bovenkaakosteotomie en via dezelfde incisie. We kunnen hem ook uitvoeren als een afzonderlijke ingreep via een kleine snede in de mond net boven de lijn van het tandvlees. In dat geval maken we een doorgang langs het bot om de zone van de jukbeenderen bloot te leggen. Dr. Defrancq gebruikt een techniek met korrels in hydroxyapatiet (of kortweg H.A.) die hij op het bot plaatst en waterdicht vasthecht door overliggend zacht weefsel goed te sluiten. De korrels worden gemengd met humane lijm (tisseel) en ter plaatse gebracht via kleine spuitjes. Het voordeel van H.A. is dat het vlot en nauwkeurig kan worden geplaatst, met een juiste opbouw waar nodig in anterieure, laterale en infra-laterale richting te starten vanaf de zijkant van de oogkas naar beneden. Reconstructie van de jukbeenderen kan zowel in de praktijk onder lokale verdoving gebeuren, of onder algemene anesthesie.

Optie 2: Weefselopvulling in het zachte wangweefsel (lipofilling).

Een beperktere opbouw van de wang kunnen we bereiken door gebruik te maken van vetoverdracht. Het is eveneens mogelijk om een uitgesproken opbouw te corrigeren door gebruik te maken van H.A. aangevuld met vetoverdracht. Zie hiervoor het hoofdstuk over lipofilling.

Veelgestelde vragen

  • Waarom wordt de opbouw van de jukbeenderen vaak in eenzelfde tijd uitgevoerd als orthognatische heelkunde?

    De jukbeenderen zijn geen geïsoleerd eiland in het gezicht en vlakke jukbeenderen vormen vaak de basis van groeiafwijkingen in de bovenkaak. Bij de meeste jonge mensen met vlakke jukbeenderen is er vaak iets mis met hun kaak- of tandpositie. Ze hebben bijvoorbeeld een lang gezicht of een ‘end-to-end’ beet, of ook een klasse III (omgekeerde beet) met midfaciale deficiëntie.

    Tot slot hebben de meeste patiënten met vlakke en weinig expressieve jukbeenderen orthognatische afwijkingen. Dit is vaak het gevolg van een ontwikkelingsstoornis, m.a.w. optredend tijdens het groeiproces en ontwikkeling van het gezicht. Omdat het anatomisch gezien in dezelfde aangezichtsregio ligt, zal dit op de jukbeenderen een rechtstreekse en belangrijke invloed hebben. Tijdens de groei met een te hoge verticale – of in tegenwijzerzin gerichte vector, zijn de jukbeenderen bij wijze van spreken meegezogen in een maniërisme binnen dezelfde vectorlijn in benedenwaartse en achterwaartse richting.

  • Kan de opbouw van de jukbeenderen ook worden uitgevoerd met behulp van siliconen of Medpor?

    Sommige chirurgen gebruiken voorgevormde implantaten in siliconen of Medpor. Het vormt echter op lange termijn een uitdaging deze op de juiste plaats gefixeerd te houden. Siliconen implantaten zijn gemakkelijk te verwijderen wanneer nodig, in tegenstelling tot implantaten uit Medpor die moeilijk te verwijderen zijn.

  • Kan hetzelfde resultaat worden bekomen door middel van een osteotomie?

    Sommige chirurgen voeren een osteotomie uit met lateralisatie van het bot. Het is een meer invasieve ingreep. De osteotomie geeft zeker meer zijwaartse dimensie, maar niet meer voorwaartse dimensie. Zowel het behouden van symmetrie, het fixeren van de botfragmenten en voorwaarts volume creëren, vormt een uitdaging met deze techniek.

  • Wat voor materiaal is hydroxyapatiet?

    Hydroxyapatietkorrels worden gemaakt uit zeekoralen. Dit materiaal voor implantatie lijkt tot op heden het meest op natuurlijk bot. Het heeft zowel de sponsachtige structuur als de chemische samenstelling van bot. Hierdoor aanvaardt ons lichaam het volledig als lichaamseigen (het drooggewicht van het menselijk lichaam is hydroxyapatiet, met exact dezelfde formule). Honderden patiënten werden reeds behandeld met dit materiaal om de jukbeenderen op te bouwen. Dr. Defrancq heeft ook veel biopsies ter beschikking van deze zone die met hydroxyapatietkorrels werden opgebouwd. Dit bewijst dat het bot zich nestelt tussen en binnenin de poreuze korrels na een periode van één jaar. Daardoor wordt de structuur een benig onderdeel van het oorspronkelijk aangezichtsskelet. Kan het nog idealer?